Net terug van vakantie vind ik een mailtje; 'denk je nog aan het artikel
over machteloosheid??? Over vijf dagen moet ik het hebben!!!'
Ja natuurlijk denk ik daaraan....het staat immers bovenaan mijn prioriteitenlijstje....Dus;
eerst de tassen uitpakken, wasmachine aan, dringende post en voice-mail
beantwoorden en dan ga ik er eens goed voor zitten. Voordat ik op vakantie
ging heb ik er goed over nagedacht en ik weet al ongeveer wat ik wil schrijven.
De eerste zinnen komen vlot op papier. Zo, dat staat. Hoe nu verder??
Ik lees die eerste zinnen nog eens door. En schrik. Wat een nietszeggende
warboel....'t is duidelijk, dit moet heel anders. Ik begin opnieuw. Weer
niks. Opnieuw...wat wilde ik ook alweer precies overbrengen???
Helaas, ik weet het niet meer....maar het moet af....Morgen moet ik weer
werken, dan heb ik geen tijd meer.
De spanning slaat toe. Ja, nu lukt het natuurlijk helemaal niet meer,
dat begrijpt een kind. Loslaten dan maar. Het zal komen doordat ik zo
moe ben, na die lange reis. Eerst een nachtje slapen. In bed lig ik te
malen. Vele voorbeelden, mooie volzinnen en theorieën trekken aan
me voorbij. Te mooi om zomaar los te laten. Ik stap uit bed, zet de computer
aan. Die prompt niet wil starten; fatale fout. Zegt de computer. Ja, dat
kan kloppen, voor de vakantie deed hij al een poosje erg raar. Geen aandacht
aan besteed. Een virus misschien?? Na zeven keer opnieuw proberen geef
ik het op. Ik stap weer in bed.
Ben inmiddels mijn mooie volzinnen kwijt. En in de ochtend vind ik ze
niet meer terug, hoe hard ik ook denk en pieker. Hoe nu verder?? Er wordt
op me gerekend maar ik krijg niets van de grond. Inmiddels in het me wel
duidelijk; ik ben machteloos. Voel me machteloos. Ik wil van alles maar
het lukt me niet. Ik ben verlamd. Kan geen kant meer op. Dit moet het
noodlot zijn. Schrijven over machteloosheid doet me middenin het thema
belanden. Waarom ben ik niet gaan schrijven over succes?? Op dit moment
kan ik niets ergers bedenken dan deze machteloosheid. Dit zwarte niets.
Deze heilloze leegte.
Ik denk aan de theorie over machteloosheid; de impasse, de onmacht, is
het creatieve middelpunt, de vruchtbare leegte van waaruit al het nieuwe
ontstaat.
Volgens Perls, een van de grondleggers van de gestalttheorie, is de geboorte
de allereerste ervaring in een mensenleven van een impasse; de baby komt
uit de baarmoeder, het contact met de navelstreng wordt verbroken, hij
krijgt geen zuurstof meer, belandt in een leegte waarin al het oude niet
meer werkt maar iets nieuws is er ook nog niet. De baby kan geen kant
meer op....Alleen vanuit deze absolute leegte kan er iets nieuws ontstaan.
Dit gebeurt dan ook; de baby gaat ademen....Voor het eerst gaat hij ademen.
Hij doet iets nieuws, iets dat hij nooit eerder in zijn bestaan heeft
gedaan. En door dit nieuwe kan hij verder groeien. De absolute leegte,
ofwel de impasse, bleek dus een vruchtbare leegte, een leegte van waaruit
iets nieuws gecreëerd werd. Gedurende zijn leven zal hij met grote
regelmaat machteloos zijn. Steeds wanneer het oude niet meer werkt en
iets nieuws nog niet voorhanden is. Het oude gedrag, de oude denkbeelden,
idealen, normen, doelen; allerlei thema's die altijd van belang waren
blijken ineens niet langer vruchtbaar, en iets anders is er niet voor
in de plaats gekomen.
Machteloosheid is dus het absolute dieptepunt. Een dieptepunt dat kort
kan duren; seconden. Maar ook lang; jaren. En alles daar tussenin. Dit
gegeven maakt dat het gevoel van machteloosheid beangstigend is. Wat ik
was ben ik niet meer...ik dacht dat ik wist hoe ik moest denken en handelen,
maar ik weet het niet meer...als ik nou op z'n minst maar wist hoe lang
dit gaat duren, dan kon ik het nog wel aan, maar ik weet het niet...Al
dit 'niet weten' maakt machteloosheid tot een gevoel dat maar moeizaam
is uit te houden. En dat is nou juist wat wel van ons gevraagd wordt;
het uithouden in machteloosheid. Want alleen door deze absolute leegte
volledig te aanvaarden kan er iets nieuws ontstaan.Eerder niet.
Middenin mijn machteloosheid ken ik heel goed de theorie en weet ik precies
wat ik doen moet; aanvaarden dat het zo is. Kom op, dit is niet voor het
eerst, geef je eraan over.
Maar zo makkelijk gaat dat niet. Ik wil me niet machteloos voelen. Ik
wil macht. Macht over....ja, over wat eigenlijk? Het doet er niet toe,
ik wil eruit. Als ik nou wist hoelang dit ging duren, maar ik weet het
niet en er wordt op mijn artikel gewacht. Ik kan toch niet aankomen met
'geen artikel want impasse en kapotte computer'??? Alle anderen hebben
hun artikel al geschreven alleen ik niet... ik wil niet voor hen onderdoen
en ik wil niemand teleurstellen en ik wil... ik wil weten wat ik doen
moet. Voor de zoveelste keer zit ik achter de computer. De computer van
mijn dochter deze keer, want de mijne geeft nog steeds geen sjoege. Tussen
mijn werk door bijna geen tijd gehad. Het artikel had al af moeten zijn.
De dead-line is inmiddels overschreden. Ik schrijf maar iets op, het maakt
me niet meer uit wat, als er maar zinnen op papier staan. Na twee uur
schrijven kan ik niets anders dan constateren dat ik met mijn product
echt niet aan kan komen. Veel te ingewikkeld, langdradig, theoretisch
en abstract. Dan komt het moment dat ik er niet meer omheen kan. Geen
ontsnappen meer mogelijk, ik zit echt in een impasse, ik ben echt machteloos.
Ik geef het op. Wat een afgang. Ik voel me nergens meer. Een half uur
lang staar ik maar een beetje voor me uit. Eigenlijk wel lekker zo. Ineens
hoef ik niets meer. Ik mijmer wat, overdenk het proces waar ik de afgelopen
dagen doorheen ging, en waar ik nu in ben blijven steken. Langzaam vormen
zich zinnen...een verhaal. Mijn verhaal over het thema machteloosheid.
Ik begin te schrijven, gewoon, voor mezelf. En ineens zie ik wat ik aan
het doen ben. Plotseling weet ik het.
In de impasse, middenin de machteloosheid, willen we niets liever dan
ontkomen aan de angst, de leegte, de doodsheid en het niet weten die daar
mee samengaan. Alles is beter, alles, dan dit.
Pas wanneer ontsnappen niet meer mogelijk is, wanneer alle vluchtwegen
zijn afgesloten, de weg terug is afgesneden en een nieuwe weg in geen
velden of wegen te bekennen is, pas wanneer iedere poging om te ontkomen
aan deze beklemmende ervaring wordt opgegeven, wanneer we aanvaarden dat
het zo is en ons overgeven aan het feit dat we het 'gewoon niet meer weten',
en niet eerder, kan er iets nieuws ontstaan.
Duidelijk zal zijn dat overgave aan de impasse geen eenvoudig en rechtlijnig proces is. Juist niet. Machteloosheid is een gevoel dat maar heel moeizaam is uit te houden en het heeft een enorme impact op ons bestaan; de gewaarwording van eigenlijk niet bestaan, geïsoleerd en afgesneden zijn. Zeker als het lang duurt kan deze ervaring leiden tot wanhoop en daardoor weer tot wanhoopsmaatregelen die, zo gaat dat nou eenmaal, allemaal opnieuw terugvoeren naar de impasse.
Ten eerste zal duidelijk zijn dat je therapeut er niet op uit zal zijn
je zo snel mogelijk uit die machteloosheid te halen. (als dat al zou kunnen!)
Eruit komen is immers iets dat je zelf al tijdenlang geprobeerd hebt.
De therapeut zal daarom eerder samen met jou zoeken naar wat je nodig
hebt om je machteloosheid aan te kunnen.
Verder zul je, samen met je therapeut, gaan onderzoeken wat het precies
is wat niet meer werkt. Wat is het ‘oude', dat je achter je
liet? Wat maakt dat het niet meer voldoet? Op welke manieren probeer je
er toch naar terug te grijpen? En op welke andere manieren sta je jezelf
niet toe om tot creatieve oplossingen te komen?